Hố thu nước thải ở nhà hàng, chung cư hay trại chăn nuôi luôn có đủ thứ: giẻ lau, tóc, túi nilon, khăn ướt, xơ vải, rơm cỏ. Những vật dạng sợi này quấn vào cánh bơm, khiến bơm nước thải thông thường bị tắc, động cơ quá tải rồi cháy. Bơm chìm nước thải cắt rác được thiết kế để giải quyết đúng vấn đề đó: cắt nhỏ rác mềm ngay tại cửa hút trước khi đẩy đi. Bài viết dưới đây giúp anh chị biết khi nào thật sự cần bơm cắt rác, cách tính lưu lượng, cột áp, thể tích hố bơm và chọn model phù hợp ngay từ đầu.
Bơm chìm nước thải cắt rác là gì?
Đây là dòng bơm chìm nước thải có thêm cơ cấu cắt ở cửa hút. Cấu tạo cơ bản gồm:
- Lưỡi cắt quay: gắn trên trục hoặc tích hợp vào cánh bơm, làm từ thép hợp kim đã tôi cứng.
- Tấm cắt cố định: đĩa có rãnh đặt sát lưỡi quay. Khi bơm chạy, rác bị kẹp giữa hai bề mặt và bị cắt đứt giống như lưỡi kéo.
- Buồng bơm và cánh bơm: thường bằng gang, cánh dạng hở hoặc bán hở để rác đã cắt đi qua dễ dàng.
- Động cơ chìm kín nước: cấp bảo vệ IP68, dây quấn đồng, cách điện cấp F.
- Phớt cơ khí và buồng dầu: ngăn nước thải thấm vào động cơ, buồng dầu còn giúp bôi trơn và làm mát phớt.
Ví dụ, dòng bơm chìm nước thải cắt rác ShowFou chúng tôi đang phân phối có thân và cánh bằng gang, phớt cơ khí Carbon-Ceramic, vách ngăn dầu chống ngấm nước, động cơ IP68 cách điện cấp F, dùng điện 3 pha 380V.
Khi nào cần bơm cắt rác, khi nào không?
Không phải hố nước thải nào cũng cần bơm cắt rác. Cơ cấu cắt làm tăng giá thành và tiêu tốn thêm một phần công suất, vì vậy chỉ đáng đầu tư khi nước thải có nhiều rác mềm hoặc rác dạng sợi.
| Nguồn nước thải | Rác thường gặp | Có nên dùng bơm cắt rác? |
|---|---|---|
| Bể phốt, hố gom nước vệ sinh tòa nhà, chung cư | Giấy vệ sinh, khăn ướt, băng vệ sinh, tóc | Rất nên |
| Nhà hàng, bếp ăn công nghiệp, khách sạn | Thức ăn thừa, giẻ lau, túi nilon | Nên (kết hợp bể tách mỡ trước hố bơm) |
| Trang trại chăn nuôi heo, bò | Phân lẫn rơm, cỏ, lông | Rất nên |
| Bệnh viện, phòng khám | Bông băng, găng tay, khăn giấy | Rất nên |
| Xưởng dệt, nhuộm, giặt là | Xơ vải, sợi chỉ | Nên |
| Nước mưa, nước thấm hố móng, tầng hầm | Cát, bùn, lá cây | Không cần, dùng bơm nước thải thường hoặc bơm hút bùn |
| Nước thải đã qua song chắn rác tinh, bể lắng | Rất ít rác | Thường không cần |
So sánh các kiểu cánh bơm nước thải
| Kiểu cánh | Chống tắc với rác sợi | Hiệu suất | Phù hợp với |
|---|---|---|---|
| Cánh kín (1 hoặc 2 kênh) | Trung bình | Cao | Nước thải đã lọc rác, cần lưu lượng lớn |
| Cánh hở, bán hở | Khá | Trung bình | Nước thải sinh hoạt thông thường |
| Cánh xoáy (vortex) | Khá tốt | Thấp | Nước lẫn bùn, cát, chất rắn kích thước lớn |
| Cánh cắt rác | Rất tốt | Trung bình | Nước thải nhiều giẻ, tóc, nilon, xơ sợi |
Những thứ bơm cắt rác không xử lý được
Lưỡi cắt được làm để cắt vật mềm. Đá, sỏi, mảnh kim loại, gỗ cứng, chai lọ thủy tinh có thể làm mẻ lưỡi, kẹt trục và cháy động cơ. Nước lẫn nhiều cát cũng làm mặt cắt mòn rất nhanh. Vì vậy, kể cả khi đã dùng bơm cắt rác, đầu vào hố thu vẫn nên có song chắn rác thô hoặc giỏ chắn rác, và cần vớt rác định kỳ.
Cách chọn bơm chìm nước thải cắt rác: 5 bước
Bước 1: Xác định lưu lượng cần bơm
Lưu lượng bơm phải đáp ứng lượng nước thải chảy vào hố vào giờ cao điểm, không phải lưu lượng trung bình trong ngày. Cách ước tính nhanh:
Q giờ cao điểm (m³/h) = Lượng nước thải cả ngày (m³/ngày) ÷ 24 × Hệ số giờ cao điểm
Với công trình nhỏ và vừa như tòa nhà, nhà hàng, chung cư, hệ số giờ cao điểm thường lấy khoảng 2,5 đến 3. Ví dụ một chung cư thải khoảng 250 m³/ngày: Q = 250 ÷ 24 × 2,5 ≈ 26 m³/h.
Bước 2: Tính cột áp
H (m) = Chênh cao hình học + Tổn thất đường ống + Dự phòng
- Chênh cao hình học: tính từ mực nước thấp nhất trong hố (mức phao tắt) đến điểm xả cao nhất.
- Tổn thất đường ống: phụ thuộc chiều dài ống, số co, van một chiều, van khóa. Với tuyến ống ngắn trong phạm vi công trình, tổn thất thường khoảng 1 đến 3 m; tuyến ống dài cần tính theo bảng tổn thất.
- Dự phòng: cộng thêm 1 đến 2 m.
Tiếp ví dụ trên: hố bơm sâu 4 m, điểm xả cao hơn mặt đất 1 m, ống dài khoảng 80 m với nhiều co → chênh cao 5 m, tổn thất khoảng 3 m, dự phòng 1,5 m → H ≈ 9,5 đến 10 m.
Bước 3: Kiểm tra vận tốc trong ống đẩy
Nước thải chảy quá chậm sẽ lắng cặn trong ống, lâu ngày gây tắc. Vận tốc trong ống đẩy nên đạt tối thiểu khoảng 0,7 m/s và không nên vượt quá khoảng 2,5 m/s để tránh tổn thất lớn và va đập thủy lực. Bảng tham khảo (tính gần đúng theo đường kính danh nghĩa):
| Đường kính ống | Lưu lượng tối thiểu (0,7 m/s) | Lưu lượng tối đa nên dùng (2,5 m/s) |
|---|---|---|
| DN50 | ≈ 5 m³/h | ≈ 18 m³/h |
| DN65 | ≈ 8 m³/h | ≈ 30 m³/h |
| DN80 | ≈ 13 m³/h | ≈ 45 m³/h |
| DN100 | ≈ 20 m³/h | ≈ 70 m³/h |
| DN150 | ≈ 45 m³/h | ≈ 160 m³/h |
Với ví dụ 26 m³/h, ống DN65 cho vận tốc khoảng 2,2 m/s, nằm trong vùng phù hợp.
Bước 4: Đọc mã model và chọn bơm
Với dòng ShowFou cắt rác, mã model thể hiện luôn các thông số chính. Ví dụ model 65WC25-15-2.2:
- 65: đường kính họng xả DN65.
- WC: ký hiệu dòng bơm chìm nước thải có cơ cấu cắt.
- 25: lưu lượng định mức 25 m³/h.
- 15: cột áp định mức 15 m.
- 2.2: công suất động cơ 2,2 kW.
Cần phân biệt thông số định mức với thông số tối đa. Cũng model 65WC25-15-2.2, catalogue ghi lưu lượng tối đa 54 m³/h và cột áp tối đa 23 m, nhưng hai giá trị này không xảy ra cùng lúc. Nên chọn bơm sao cho điểm làm việc thực tế gần với điểm định mức để bơm chạy hiệu quả và bền nhất. Tham khảo thêm cách đọc đường cong đặc tính máy bơm.
Với ví dụ chung cư cần khoảng 26 m³/h ở cột áp khoảng 10 m, model 65WC25-10-1.5 (25 m³/h, 10 m, 1,5 kW) là lựa chọn sát nhu cầu. Nếu tuyến ống dài hơn hoặc điểm xả cao hơn, chuyển lên 65WC25-15-2.2.
| Model ShowFou | Họng xả | Q định mức | H định mức | Công suất | Gợi ý ứng dụng |
|---|---|---|---|---|---|
| 50WC9-22-2.2 | DN50 | 9 m³/h | 22 m | 2,2 kW | Hố gom tòa nhà cần đẩy cao hoặc đẩy xa |
| 65WC25-10-1.5 | DN65 | 25 m³/h | 10 m | 1,5 kW | Nhà hàng, khách sạn, chung cư, trại chăn nuôi nhỏ |
| 65WC25-15-2.2 | DN65 | 25 m³/h | 15 m | 2,2 kW | Chung cư, bệnh viện, trang trại vừa |
| 80WC45-12-3 | DN80 | 45 m³/h | 12 m | 3 kW | Trạm bơm khu dân cư nhỏ, nhà xưởng |
| 100WC70-15-5.5 | DN100 | 70 m³/h | 15 m | 5,5 kW | Khu công nghiệp, trang trại lớn |
| 150WC150-15-11 | DN150 | 150 m³/h | 15 m | 11 kW | Trạm bơm nước thải tập trung |
Bước 5: Tính thể tích hố bơm
Hố quá nhỏ khiến bơm bật tắt liên tục, động cơ nóng và nhanh hỏng. Thể tích hiệu dụng (phần nước giữa mức phao bật và phao tắt) có thể ước tính theo công thức:
V (m³) = Q (m³/h) ÷ (4 × Z)
Trong đó Z là số lần khởi động cho phép mỗi giờ. Với bơm chìm cỡ nhỏ và vừa, nên lấy khoảng 10 lần/giờ để an toàn, hoặc theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Với bơm 25 m³/h: V = 25 ÷ (4 × 10) ≈ 0,63 m³. Nếu hố có kích thước lòng 1,5 × 1,5 m, khoảng cách giữa phao bật và phao tắt cần tối thiểu khoảng 0,3 m.
Lắp đặt: những điểm không nên bỏ qua
- Lắp 2 bơm chạy luân phiên (1 chạy, 1 dự phòng) với tòa nhà, bệnh viện, trạm bơm. Khi một bơm sự cố, hệ thống vẫn hoạt động.
- Dùng khớp nối nhanh để kéo bơm lên bảo dưỡng mà không cần xuống hố. Xem thêm cấu tạo và cách lắp khớp nối nhanh bơm chìm.
- Van một chiều dành cho nước thải (dạng cánh lật hoặc dạng bi) và van khóa trên mỗi nhánh đẩy.
- Tủ điện điều khiển có bảo vệ quá tải, mất pha, điều khiển theo phao và tự động luân phiên. Tham khảo các loại tủ điện điều khiển bơm.
- Kiểm tra nguồn điện: phần lớn bơm cắt rác công suất từ 1,5 kW dùng điện 3 pha 380V. Nếu công trình chỉ có điện 1 pha, xem bài máy bơm 1 pha hay 3 pha để có phương án phù hợp.
Vận hành và bảo dưỡng để bơm cắt rác bền lâu
- Không để mực nước xuống thấp hơn mức tối thiểu nhà sản xuất quy định, vì động cơ bơm chìm cần nước bao quanh để làm mát.
- Kiểm tra lưỡi cắt và khe hở giữa lưỡi quay với tấm cắt khoảng 3 đến 6 tháng một lần. Khe hở lớn làm rác bị kéo vào và quấn trục thay vì bị cắt.
- Kiểm tra dầu trong buồng dầu: dầu đục hoặc lẫn nước là dấu hiệu phớt cơ khí đã mòn, cần thay sớm trước khi nước vào động cơ.
- Đo điện trở cách điện động cơ định kỳ bằng đồng hồ megomet.
- Theo dõi dòng điện khi chạy: dòng tăng bất thường thường do rác quấn, mòn vòng bi hoặc kẹt cánh.
- Vệ sinh song chắn rác và hút bùn lắng ở đáy hố định kỳ.
Lỗi thường gặp và cách xử lý
| Hiện tượng | Nguyên nhân thường gặp | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Bơm vẫn bị tắc, quấn rác | Lưỡi cắt mòn, khe hở lớn; rác cứng lọt vào hố | Mài hoặc thay lưỡi, chỉnh lại khe hở; bổ sung song chắn rác |
| Nhảy aptomat, rơ le nhiệt | Kẹt cánh, mất pha, điện áp thấp, bơm chạy lệch xa điểm làm việc | Kéo bơm lên kiểm tra; kiểm tra nguồn điện và tủ điện |
| Lưu lượng giảm dần | Cánh mòn, van một chiều bị kẹt, ống đẩy lắng cặn | Vệ sinh van, súc rửa ống, kiểm tra cánh bơm |
| Bơm 3 pha chạy nhưng nước ra yếu | Động cơ quay ngược chiều | Đảo 2 trong 3 dây pha cấp vào bơm |
| Bơm bật tắt liên tục | Khoảng cách phao bật và tắt quá ngắn, hố quá nhỏ | Điều chỉnh lại phao, tính lại thể tích hố |
Câu hỏi thường gặp
Bơm cắt rác có cắt được túi nilon, khăn ướt không?
Có. Túi nilon, khăn ướt, giẻ, tóc là những loại rác mà bơm cắt rác xử lý tốt. Tuy nhiên nếu rác dồn thành cục lớn đi vào cùng lúc, tải động cơ sẽ tăng đột ngột, vì vậy hố thu vẫn nên có song chắn rác thô.
Bơm cắt rác khác bơm nghiền (grinder) thế nào?
Bơm nghiền băm rác mịn hơn, thường có lưu lượng nhỏ và cột áp cao, dùng cho hệ thống ống áp lực đường kính nhỏ đi xa. Bơm cắt rác có lưu lượng lớn hơn, phổ biến cho hố gom, trạm bơm tòa nhà, trang trại và nhà máy.
Có dùng bơm cắt rác để hút bùn đặc được không?
Bơm cắt rác phù hợp với nước thải lẫn rác mềm. Với bùn đặc hoặc nước lẫn nhiều cát, nên chọn bơm chuyên hút bùn. Xem thêm cách chọn bơm chìm hút bùn.
Bao lâu thì phải thay lưỡi cắt?
Tùy lượng rác và lượng cát trong nước thải. Nên kiểm tra 3 đến 6 tháng một lần; thay lưỡi khi lưỡi bị mẻ, cùn hoặc không còn chỉnh được khe hở về mức tiêu chuẩn.
Kết luận
Bơm chìm nước thải cắt rác là lựa chọn đúng khi nước thải có nhiều giẻ, tóc, nilon, xơ sợi, giúp giảm hẳn số lần tắc bơm và chi phí sửa chữa. Để chọn đúng, anh chị cần xác định lưu lượng giờ cao điểm, tính cột áp, kiểm tra vận tốc trong ống và thể tích hố bơm, sau đó chọn model có điểm định mức sát nhu cầu. Công ty TNHH TM & CN Động Lực cung cấp bơm chìm nước thải ShowFou, Pentax, Ebara, Beluno, Veratti chính hãng, có CO/CQ, bảo hành chính hãng và giao hàng toàn quốc. Gọi hoặc nhắn Zalo 0972.469.955, email maybomnuoc2016@gmail.com, hoặc ghé VPGD 780 Minh Khai, Vĩnh Tuy, Hai Bà Trưng, Hà Nội. Gửi yêu cầu qua trang liên hệ để được tư vấn chọn bơm, hố bơm và tủ điện phù hợp.
